Jeśli Twoje dziecko ma problemy z prawidłowym ustawieniem stóp lub Ty sam zmagasz się z zaburzeniami osiowymi w płaszczyźnie czołowej, masz prawo do refundacji specjalistycznej ortezy. NFZ pokrywa znaczną część kosztów ortezy typu DAFO, SMO lub pierścieniowej — to oznacza, że zamiast płacić pełną cenę wynoszącą często 2000-3000 złotych, dopłacisz tylko 125 złotych jako osoba dorosła. Dla dzieci do 18 roku życia jest jeszcze lepiej — NFZ pokrywa całość kosztów do limitu 1250 złotych, więc rodzice nie dopłacają ani złotówki.
Orteza przysługuje Ci raz na 3 lata, co wystarcza na cały okres leczenia większości schorzeń. W przypadku dzieci, które szybko rosną, warto wiedzieć, że po 3 latach można starać się o nową ortezę dostosowaną do aktualnego rozmiaru stopy. Limit refundacji wynosi 1250 złotych — to kwota, którą NFZ przekaże bezpośrednio do sklepu medycznego. Jeśli wybrana orteza kosztuje dokładnie tyle lub mniej, jako dziecko nie zapłacisz nic, a jako dorosły dopłacisz tylko 10% tej kwoty.
Refundacja obejmuje ortezy korygujące różne problemy: koślawość lub szpotawość stóp, płaskostopie z rotacją, zaburzenia chodu spowodowane problemami neurologicznymi. DAFO to skrót od Dynamic Ankle Foot Orthosis — orteza dynamiczna, która pozwala na kontrolowany ruch. SMO to Supramalleolar Orthosis — orteza sięgająca powyżej kostek. Orteza pierścieniowa to z kolei konstrukcja z pierścieniami stabilizującymi, często używana u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym.
Pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza specjalisty — najczęściej ortopedy, neurologa lub rehabilitanta. Zabierz ze sobą całą dokumentację medyczną: wyniki badań, zdjęcia RTG stóp (jeśli masz), wypisy ze szpitala, poprzednie zalecenia lekarskie. Podczas wizyty opisz dokładnie problemy — trudności z chodzeniem, bóle, sposób stawiania stóp. Lekarz zbada Cię lub Twoje dziecko, oceni zakres ruchomości stawów i stopień deformacji.
Lekarz wypełni zlecenie na zaopatrzenie ortopedyczne. Koniecznie poproś o wpisanie dokładnego kodu: G.03.01 — orteza korygująca zaburzenia osiowe w płaszczyźnie czołowej typu DAFO lub SMO, lub pierścieniowa. Zlecenie powinno zawierać także rozpoznanie (kod ICD-10), uzasadnienie medyczne i pieczątkę lekarza. Poproś o dwie kopie zlecenia — jedną zostawisz w sklepie, drugą zachowasz dla siebie.
Ze zleceniem udaj się do sklepu medycznego, który ma umowę z NFZ. Pracownik sklepu sprawdzi w systemie, czy nie wykorzystałeś już limitu na ortezę w ciągu ostatnich 3 lat. Następnie technik ortopeda dokona pomiarów — obwodu łydki, długości stopy, kątów ustawienia stawów. W przypadku dzieci warto umówić pomiary na godzinę, gdy maluch jest wypoczęty i współpracuje. Zabierz ulubioną zabawkę — pomiary trwają około 20-30 minut.
Po 7-14 dniach orteza będzie gotowa do odbioru. Podczas przymiarki technik sprawdzi dopasowanie, pokaże jak zakładać i zdejmować ortezę, wyreguluje paski i rzepy. Nauczy Cię lub dziecko stopniowego zwiększania czasu noszenia — zazwyczaj zaczyna się od 2 godzin dziennie i stopniowo wydłuża. Dostaniesz też instrukcję pielęgnacji ortezy i informację o możliwych korektach w razie dyskomfortu.
Zlecenie na ortezę jest ważne 90 dni, ale warto je zrealizować w ciągu pierwszych dwóch tygodni. Dlaczego? Sklepy medyczne często mają kolejki do technika ortopedy, a wykonanie ortezy trwa kolejne 2 tygodnie. Jeśli będą potrzebne korekty, możesz nie zdążyć przed upływem terminu. Pamiętaj też, że w okresie wakacyjnym i przedświątecznym terminy się wydłużają.
Jeśli orteza, którą poleca lekarz lub technik, kosztuje więcej niż limit NFZ (1250 zł), zapytaj o możliwość dofinansowania z PFRON lub MOPS. Wiele gmin ma programy wsparcia dla osób niepełnosprawnych, które pokrywają różnicę. Dla dzieci często można też uzyskać dodatkowe środki z fundacji pomocowych — pracownik sklepu medycznego zwykle zna lokalne możliwości i pomoże w złożeniu wniosku.
Przy wyborze ortezy zwróć uwagę nie tylko na cenę, ale też na materiały i wykończenie. Ortezy w podobnej cenie mogą różnić się jakością wyściółki — lepsza wyściółka to mniej otarć i większy komfort noszenia. Zapytaj o możliwość wyboru kolorów lub wzorów dla dziecka — kolorowa orteza z ulubionymi postaciami sprawia, że maluch chętniej ją nosi. Niektóre sklepy oferują takie opcje bez dodatkowych opłat.
Dla dziecka do 18 roku życia kalkulacja jest prosta: jeśli orteza kosztuje do 1250 złotych (limit NFZ), rodzice nie płacą nic. NFZ pokrywa 100% kosztów. Przykładowo: orteza DAFO w rozmiarze dziecięcym kosztuje 1200 złotych — cała kwota jest refundowana, dopłata wynosi 0 złotych. To ogromna ulga dla rodzin, bo specjalistyczne ortezy dziecięce bez refundacji to wydatek rzędu 2000-3000 złotych.
Dla osoby dorosłej sytuacja wygląda tak: NFZ pokrywa 90% kwoty do limitu 1250 złotych, pacjent dopłaca 10%. Oznacza to, że przy ortezie kosztującej dokładnie 1250 złotych, Twoja dopłata wyniesie 125 złotych. Jeśli wybierzesz droższą ortezę, na przykład za 1500 złotych, zapłacisz: 125 złotych (10% z limitu) plus 250 złotych (różnica ponad limit), czyli razem 375 złotych.
W praktyce większość standardowych ortez DAFO i SMO mieści się w limicie NFZ. Droższe są zazwyczaj ortezy z dodatkowymi funkcjami — na przykład z wymiennymi wkładkami na różne pory roku, z systemem szybkiego zapinania BOA zamiast rzepów, czy wykonane z ultralekkich materiałów karbonowych. Warto przedyskutować z lekarzem i technikiem, czy dodatkowe funkcje są medycznie uzasadnione, czy to tylko kwestia wygody.
Tak, możesz wybrać ortezę droższą niż limit NFZ i dopłacić różnicę. Sklep medyczny wyliczy dokładną kwotę dopłaty. Pamiętaj jednak, że nie zawsze najdroższa orteza jest najlepsza dla Twojego schorzenia. Czasem prostsza konstrukcja lepiej spełni swoją funkcję. Porozmawiaj z technikiem ortopedą o rzeczywistych korzyściach z droższego modelu — czy chodzi o lepsze materiały, dodatkowe regulatory, czy może tylko o markę producenta.
Jeśli nie zdążysz zrealizować zlecenia w ciągu 90 dni, musisz wrócić do lekarza po nowe. Lekarz może przedłużyć ważność zlecenia lub wystawić nowe — zależy to od jego oceny aktualnego stanu zdrowia. Dlatego tak ważne jest szybkie działanie po otrzymaniu zlecenia. Jeśli wiesz, że możesz mieć problem z dotrzymaniem terminu (na przykład wyjeżdżasz), od razu poinformuj o tym lekarza — może wystawić zlecenie z późniejszą datą realizacji.
Zlecenie możesz zrealizować tylko w sklepie, który ma podpisaną umowę z NFZ na realizację zleceń na wyroby medyczne. Lista takich sklepów jest dostępna w oddziale NFZ i na stronie internetowej funduszu. W praktyce większość dużych sklepów medycznych ma takie umowy. Warto zadzwonić i upewnić się, że sklep realizuje zlecenia na ortezy kończyn dolnych z kodem G.03.01. Niektóre sklepy specjalizują się w konkretnych wyrobach — wybierz taki, który ma doświadczenie w ortezach DAFO/SMO.
Jeśli problemy dotyczą obu stóp, lekarz może wypisać zlecenie na parę ortez. W takiej sytuacji limit NFZ (1250 zł) dotyczy jednej ortezy, więc na parę przysługuje 2500 złotych refundacji. Dla dziecka to nadal oznacza brak dopłat (w granicach limitu), dla dorosłego — dopłatę 250 złotych za parę. Ważne: na zleceniu musi być wyraźnie zaznaczone, że potrzebne są ortezy na obie kończyny, z uzasadnieniem medycznym.
U dzieci stopa rośnie szybko i orteza może stać się za mała przed upływem 3 lat. W takiej sytuacji wróć do lekarza prowadzącego z ortezą i poproś o ocenę. Jeśli lekarz stwierdzi, że orteza rzeczywiście jest za mała i hamuje prawidłowy rozwój, może wystawić zlecenie z adnotacją o konieczności wcześniejszej wymiany. NFZ zazwyczaj akceptuje takie sytuacje u dzieci w okresie intensywnego wzrostu. U dorosłych wcześniejsza wymiana jest możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach — na przykład przy znacznej zmianie masy ciała z powodów medycznych.